بیماری برگ قاشقی سیب زمینی یکی از مهم ترین و شایعترین بیماری های ویروسی سیب زمینی است و مانند سایر ویروس های بیماری زای گیاهی مؤثرترین روش مبارزه با آن استفاده از ارقام مقاوم است. در این تحقیق واکنش تعدادی رقم و ژرم پلاسم سیب زمینی در برابر آلودگی به ویروس برگ قاشقی سیب زمینی (Potato leafroll virus= PLRV) در یک آزمایش مزرعه ای در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 12 تیمار و سه تکرار ارزیابی شد. مایه زنی بوته ها ی سیب زمینی با استفاده از شته سبز هلو حامل PLRV صورت گرفت. یک ماه پس از مایه زنی، بوته ها از نظر آلودگی به PLRV با استفاده از علایم ظاهر شده و آزمون الایزا بررسی شد. نتایج نشان داد که بین ژنوتیپ های سیب زمینی مورد بررسی از نظر میزان ابتلا به PLRV اختلاف معنی دار وجود دارد. ژرم پلاسم شماره 13/803970 بدون هیچ گونه آلودگی به عنوان ژنوتیپ خیلی مقاوم به PLRV ارزیابی گردید. رقم سانته مقاوم بود، رقم لیدی رزتا و ژنوتیپ شماره 31/397015 نسبتاً مقاوم و رقم دیامانت نسبتاً حساس بود. مابقی ارقام و ژرم پلاسم ها حساس یا بسیار حساس ارزیابی شدند. همچنین نتایج بیانگر همبستگی معنی دار 79 درصدی بین میزان آلودگی بر مبنای ظهور علایم و میزان آلودگی بر مبنای آزمون الایزا بود.

از میان بیمارگرهای ویروسی، ویروس برگ قاشقی سیب زمینی و ویروس وای سیب زمینی در اغلب مناطق تولید سیب زمینی ایران، خسارت اقتصادی به محصول وارد می نمایند. این پژوهش با هدف بررسی میزان آلودگی مزارع تولید بذر سیب زمینی در مناطق مختلف استان همدان به ویروس برگ قاشقی و ویروس وای سیب زمینی و نیز ارزیابی حساسیت ارقام مختلف مورد مطالعه به ویروس های مذکور انجام شد. برای این منظور از کلیه مزارع تکثیر بذر سیب زمینی کلاس بذری S در استان همدان که بر اساس استانداردهای ملی تولید بذر این محصول دارای فاصله ایزولاسیون 400 متر و تناوب 3 ساله بودند، نمونه برگی تهیه شده و از طریق آزمون ساندویچ دو طرفه الایزا و آزمون آی سی-آرتی-پی سی آر آلودگی نمونه ها به ویروس های مورد مطالعه تعیین شد. نتایج نشان داد که در منطقه کبودرآهنگ آلودگی به هر دو ویروس وجود دارد، در حالی که در دو منطقه دیگر مورد مطالعه (گل تپه و رزن) آلودگی به ویروس برگ قاشقی و ویروس وای سیب زمینی دیده نشد. در منطقه گل تپه که منطقه عاری از بیماری های مورد مطالعه بود، شرایط اقلیمی برای فعالیت و تکثیر ناقلین بیماری های ویروسی نامطلوب بوده است بدین ترتیب که میانگین دمایی و میزان بارندگی در این منطقه نسبت به مناطق دیگر مورد مطالعه پایین تر بود. از بین ارقام مورد مطالعه ارقام آگریا و آریندا به هر دو ویروس مورد مطالعه آلوده شدند در حالی که آلودگی به ویروس برگ قاشقی و ویروس وای سیب زمینی در ارقام سانته، بانبا و جلی مشاهده نشد. آلودگی به ویروس برگ قاشقی و ویروس وای سیب زمینی عملکرد رقم آریندا را کاهش داد در حالی که عملکرد رقم آگریا تحت تاثیر آلودگی به ویروس های مورد مطالعه قرار نگرفت.

ظهور شته های مقاوم به حشره کش ها خطری بالقوه در گسترش ویروس هائی است که توسط آن ها منتقل می گردند. در این پژوهش کارایی انتقال PLRV در پنج ژنوتیپ اسکاتلندی Myzus persica که برخی از آن ها مقاومت بالائی در برابر حشره کش ها دارند، ارزیابی گردید. آزمایش های انتقال ویروس با استفاده از برگ های بریده گیاه Physalis floridana آلوده به PLRV و گیاهچه های 3-2 برگی عاری از ویروس گیاه یاد شده به ترتیب برای کسب و تلقیح ویروس انجام شد. دوره های کسب و تلقیح هر یک سه روز و در شرایط نوری 16 ساعت و دمای 18 oC انجام شد. هر گیاهچه با یک شته حامل ویروس و 24 گیاهچه توسط هر ژنوتیپ تلقیح گردید. سه هفته بعد تعداد گیاهان آلوده به PLRV در گیاهچه های تلقیح شده بر مبنای علایم یا نتایج آزمون الایزا مشخص گردید. این آزمایش ها پنج بار تکرار شد. علت اختلاف در انتقالPLRV توسط ژنوتیپ های مختلف نیز با مقایسه کارایی انتقال PLRV با ویروس نزدیک به آن BMYV توسط ژنوتیپ های A و J بررسی گردید. بین ژنوتیپ ها از نظر کارایی انتقال PLRV اختلاف معنی دار مشاهده گردید. ژنوتیپ های A، B و C دارای بیش ترین کارایی انتقال بودند. دو ژنوتیپ A و B که از مقاوم ترین ژنوتیپ ها به حشره کش ها نیز هستند به عنوان خطری بالقوه در گسترش PLRV معرفی می شوند. هم چنین ژنوتیپ های A و J ویروس BMYV را با کارایی یکسان منتقل کردند. درصورتی که ژنوتیپ A ویروس PLRV را با کارایی بالاتری انتقال داد.

یکی از مهم ترین بیماری های سیب زمینی، بیماری برگ قاشقی سیب زمینی است که عامل آن ویروس برگ قاشقی سیب زمینی بوده و تا حدود 90 درصد، عملکرد این محصول را کاهش می دهد. از آنجا که علایم مشکوک به این بیماری همچون لوله ای شدن برگ، در بسیاری از مزارع سیب زمینی استان دیده شده است و با توجه به اهمیت این ویروس در کاهش عملکرد و برنامه تکثیر بذر، در طی اجرای این تحقیق، این ویروس با آزمون ساندویچ دوطرفه الایزا شناسایی و پراکندگی آن در برخی نواحی استان مشخص گردید. بدین منظور، از 86 مزرعه سیب زمینی (به طور متوسط 43 مزرعه) در مناطق بجنورد، چناران، تربت جام، فریمان، تربت حیدریه (جلگه رخ) و طرق (مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خراسان)، از تمام بخش های مزرعه، به طور تصادفی و بدون توجه به علایم، مجموعا 2298 بوته نمونه برداری شد و درصد آلودگی مزارع سیب زمینی در این مناطق به ترتیب 8.1، 16، 5.2، 8.6، 6.1 و 5.5 تعیین گردید. همچنین در طی دو سال اجرای این طرح تحقیقاتی، از مزارع مختلف استان نیز جهت تعیین پراکنش شته سبز هلو (ناقل ویروس) بازدید و نمونه برداری شد. نتایج این نمونه برداری و بازدید نشان داد که آلودگی مزارع سیب زمینی استان به این شته بسیار پایین می باشد. با توجه به بررسی های انجام گرفته به نظر می رسد شته نقش بسیار کمی در انتشار این ویروس در مزارع سیب زمینی استان خراسان داشته و مهم ترین روش انتقال این ویروس نیز در این استان از طریق غده می باشد.

ویروس وای سیب زمینی (Potato virus Y, PVY) عضو تیپ جنس Potyvirus، یکی از مهم ترین عوامل بیمارگر در گیاهان خانواده سولاناسه می باشد. در سال زراعی 1392 تعداد 38 نمونه مشکوک به آلودگی ویروسی از مزارع گوجه فرنگی استان مازندران جمع آوری و پس از بررسی با آغازگرهای دژنره پوتی ویروس ها، تعداد 9 نمونه آلوده به پوتی ویروس تشخیص داده شدند. پس از همسانه سازی و توالی یابی نمونه های آلوده، چهار جدایه با علائم موزائیک، پیسکی و بدشکلی به عنوان PVY شناخته شدند که به دلیل شباهت بالا، دو جدایه به نام های GB و GRA انتخاب گردید. آنالیز فیلوژنتیکی جدایه های ایرانی به همراه 115 جدایه دیگر موجود در بانک ژن در ناحیه ژنی CI (Cylindrical inclusion) نشان داد که تمام جدایه های مقایسه شده در سه گروه اصلی (I، II، III) قرار گرفته و جدایه های ایرانی همراه با جدایه هایی از کشورهای ایتالیا، استرالیا، هلند، فرانسه، اسپانیا و اروگوئه که همگی از نژادC می باشند در زیر گروه IF قرار می گیرند. جدایه های ایرانی PVY-GB و-GRA در زیرگروه IF یکsublineage جداگانه را تشکیل دادند و دارای بیشترین شباهت (5/96-7/95 درصد) با جدایه اسپانیا (LYE84. 2) و کمترین شباهت (3/81-9/80 درصد) با جدایه ژاپن (T13) و کانادا (Tu_660) در سطح نوکلئوتیدی بودند. در سطح آمینواسیدی نیز جدایه های ایرانی بیشترین شباهت (1/99 درصد) را با جدایه اسپانیا (LYE84. 2)، ایتالیا (Foggia) و اروگوئه (Tannat) و کمترین شباهت (4/93 درصد) را با جدایه ژاپن (T13) داشتند. همچنین تشابه توالی نوکلئوتیدی و آمینواسیدی این دو جدایه با یکدیگر به ترتیب 4/98 و 100 درصد تعیین گردید. این اولین گزارش از وجود نژاد PVYC از گیاه گوجه فرنگی در استان مازندران و ایران می باشد.

کلون های مختلف شته سبز هلو (Myzus persicae)، ناقل اصلی ویروس برگ قاشقی سیب زمینی، در تولید مثل، سازگاری روی میزبان، مقاومت به حشره کش ها و انتقال ویروس متفاوت هستند. در این بررسی شاخص های زیستی مهم مرتبط با افزایش جمعیت درپنج ژنوتیپ مهم اسکاتلندی شته سبز هلو شامل ژنوتیپ های A، B، C، J، و I مورد ارزیابی قرار گرفتند. ژنوتیپ های مورد بررسی به روش انگشت نگاری جدا کننده های بین ژنی دی.ان.ای ریبوزومی (ribosomal DNA intergenic spacer fingerprinting) متمایز شده اند. شاخص های زیستی مورد ارزیابی شامل: مدت زمان تولد تا بلوغ، تولید روزانه پوره، مدت زمان تولید پوره، تولید کل پوره و طول عمر هر ژنوتیپ بود. این شاخص ها با قرار دادن پوره های سن چهارم هر ژنوتیپ روی برگ های بریده کلزا و سیب زمینی به عنوان میزبان اندازه گیری شدند. تعداد پوره های تولید شده توسط هر یک از شته های مورد بررسی به طور روزانه شمارش شده و از روی برگ ها حذف می شدند. این شمارش و ثبت تا زمان مرگ هر شته ادامه داشت. مدت زمان تولد تا بلوغ هر ژنوتیپ نیز با قرار دادن یک پوره یک روزه روی برگ های بریده گیاهان مذکور و ثبت مدت زمانی که به بلوغ می رسیدند تعیین شد. نتایج تفاوت های معنی داری را بین شاخص های زیستی ژنوتیپ های مورد بررسی آشکار نمودند. ژنوتیپ A یکی از مولد ترین ژنوتیپ ها روی هر دو میزبان و ژنوتیپ B روی سیب زمینی ازمولد ترین ژنوتیپ ها بود. این دو ژنونیپ هم چنین نسبت به سایرین در برابر حشره کش ها مقاوم تر و ناقلین موثرتری برای ویروس برگ قاشقی سیب زمینی هستند. بنابراین وجود چنین ژنوتیپ های بسیار مولد، با کارائی بالای انتقال ویروس و مقاوم به حشره کش ها می تواند خطری بالقوه در گسترش این ویروس باشند. این امر ضرورت شناسایی ژنوتیپ های مختلف شته سبز هلو و دیدبانی مداوم ترکیب جمعیتی ژنوتیپ های مختلف آن را از نظر مقاومت به حشره کش ها، کارائی انتقال ویروس و توانائی افزایش جمعیت در هر منطقه مشخص می سازد. .اصل مقاله به صورت متن کامل انگلیسی، در بخش انگلیسی قابل رویت است